موسسه پژوهش های برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی اقتصاد کشاورزی و توسعه 1022-4211 34 2 2026 08 23 Estimation and Analysis of the Distribution of Benefits Resulting from the Choice of Marketing Channels by Rice Farmers in Guilan Province of Iran برآورد و تحلیل توزیع منافع ناشی از انتخاب مسیرهای بازاررسانی توسط برنج‌کاران استان گیلان 132227 10.30490/aead.2025.367365.1651 FA فرزانه حسنی دیارجان دانشجوی دکتری اقتصاد کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، دانشکده کشاورزی، کرج، ایران 3725-4763-0008-0009 حامد رفیعی دانشیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، دانشکده کشاورزی، کرج، ایران 0000-0002-1279-6830 سید صفدر حسینی استاد گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، دانشکده کشاورزی، کرج، ایران سعید یزدانی استاد گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، دانشکده کشاورزی، کرج، ایران 0000-0002-9403-9963 Journal Article 2025 01 15 Introduction: The agricultural sector, with a 11.7 percent share of Gross Domestic Product (GDP), is recognized as a key factor in growth and food security in Iran. This sector not only serves as a source of employment in rural areas but also contributes to the supply of food and raw materials for industries. In developing countries, agricultural market policies and efficient marketing systems are considered as essential components of economic development. Choosing marketing channels is a critical decision for small-scale farmers that significantly impacts their income and livelihoods. Access to sales markets and the correct selection of marketing channels can help reduce poverty and enhance the welfare of farmers. Studies have shown that participation in modern food distribution channels and multi-product markets has a positive effect on income and food security. In Guilan province of Iran, particularly in rice production, farmers face challenges such as price fluctuations and distribution costs. Examining the distribution of benefits resulting from the selection of marketing channels in this province, especially for rice, is of particular importance. This study aimed at analyzing the effects of choosing marketing channels on the distribution of benefits and the increase of profits for farmers, especially in conditions where the issues related to channel selection impact their productivity and net income. Materials and Methods: Farmers choose marketing channels based on their understanding of the benefits associated with each channel. These benefits can vary, making it essential to examine the advantages derived from selecting efficient channels and their impact on household welfare. One dimension of farmer household welfare is income inequality. The study primarily investigated whether the distribution and sale of agricultural products through different marketing channels contribute to improving farmers’ welfare. To gain a better understanding of the contributions of various factors to income inequality, a decomposition approach was employed. Assuming that Y represents household’s income and F denotes the cumulative distribution function, the Gini decomposition of income sources is defined as half the difference between mean Gini coefficients. In addition, the Gini coefficient for each income component is expressed as a ratio of the covariance between household’s income and the cumulative income distribution. Given the above-mentioned definitions, the data required for this study were collected through interviews and questionnaires from the rice farmers in Guilan province during 2022-2023. The sampling method of the research was convenience sampling, and supplementary data were obtained from various sources, including the Ministry of Agriculture-Jahad (MAJ) and Statistical Center of Iran (SCI). To estimate the sample size, Cochran’s formula was used, resulting in a sample size of 100 participants. Results and Discussion: In this study, the characteristics of the statistical population of rice farmers were examined. The results indicated that 92 percent of the farmers were married and 53 percent lived in rural areas. In addition, 73 percent of the farmers had a high school diploma or lower, and 82 percent had no source of income other than agriculture. The average area under rice cultivation was two hectares, and the average production was 3,330 kilograms. The rice farmers, on average, sold 2,600 kilograms of their product in the market, with an average income from sales amounting to 257,512,500 thousand rials. The analysis of income inequality showed that processing factories had the largest share in the income inequality among the rice farmers; and in the sales income section, the retail channel also had a significant share in the income inequality among the farmers. The Gini coefficient indicated that the processing factories and retail channels exhibited the highest levels of income inequality. The study results also indicated that the processing factories accounted for 40 percent of the total sales income, playing a pivotal role in the rice value chain. Direct sales to consumers ranked second with a 28 percent share. Overall, improving the performance of marketing channels, particularly the processing factories and the retail, might help reduce the income inequality among farming households. Conclusion and Suggestions: This study examined the impact of different marketing channels on the income inequality among the rice farmers, and the study results indicated that the choice of marketing channels based on farmers’ perceptions of the benefits of each channel significantly affects household welfare. The processing factories had a central role in creating the income inequality by capturing the largest share of income, while the retail channel also contributed notably to this inequality. دسترسی کشاورزان خرده‌مالک به بازار فروش موجب توسعه روستایی، کاهش فقر و افزایش درآمد و رفاه آنها می‌شود. تجاری‌سازی کشاورزی تولید بیشتر برای فروش در بازارها را به‏ دنبال خواهد داشت. بنابراین، هدف اصلی مطالعة حاضر بررسی توزیع منافع حاصل از انتخاب کانال‌ها یا همان مسیرهای بازاررسانی توسط برنج‌کاران استان گیلان بود. بدین منظور، اطلاعات مربوط به انتخاب مسیرهای مختلف بازاررسانی برنج توسط کشاورزان از طریق تکمیل پرسشنامه با روش «نمونه‌گیری در دسترس» در استان گیلان برای سال 1402 جمع‌آوری شد. روش تجزیه ضریب جینی بر مبنای منابع درآمدی نشان داد که در هر دو بخش درآمد کل و درآمد حاصل از فروش محصول، بیشترین نابرابری درآمد مربوط به مسیر بازاررسانی کارخانه‏‌های فرآوری، به ‏ترتیب، با میزان عددی 0/18 و 0/80 است. تحلیل منحنی‌های لورنز نیز نشان داد که میزان نابرابری در توزیع درآمد در مسیرهای مربوط به کارخانه‌های فرآوری و مصرف‌کنندگان بیش از سایر مسیرهاست. بررسی سهم درآمد هر مسیر بازاررسانی از کل درآمد فروش برنج نیز حاکی از آن بود که کارخانه ‏های فرآوری، به‏ طور میانگین با چهل درصد، بیشترین سهم را دارند. این نتایج نشان داد که طراحی سیاست‌های مناسب مانند بهبود عملکرد کارخانه‌‏های فرآوری و بازار خرده‌فروشی از طریق سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین و افزایش رقابت ضروری است؛ همچنین، تقویت فروش مستقیم به مصرف‌کننده و ایجاد نظام پایش و نظارت بر مسیرهای بازاررسانی می‌تواند برای بهبود توزیع درآمد در مسیرهای بازاررسانی با نابرابری بالا، به‏ ویژه مسیرهای کارخانه‏‌های فرآوری و مصرف‌کنندگان، می‌تواند به افزایش رفاه کشاورزان و کاهش فقر در مناطق روستایی کمک کند.

http://aead.agri-peri.ac.ir/article_132227_c2caab01fdd0be0d4472527e51297c1f.pdf

موسسه پژوهش های برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی اقتصاد کشاورزی و توسعه 1022-4211 34 2 2026 08 23 Investigating the Determinants of Marketing Margin in Iran’s Dairy Industry under Non-Competitive Conditions: An Analysis of Exogenous Shocks بررسی عوامل تعیین‌کننده حاشیه بازاریابی در صنعت شیر ایران با فرض شرایط غیررقابتی: تحلیل تکانه‌های برون‏زا 132446 10.30490/aead.2026.367589.1719 FA محمد رضوانی دانش‌آموخته دکتری گروه اقتصاد کشاورزی ، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی ، دانشگاه تهران، کرج، ایران. مهدی پندار دانشیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0002-4350-575X Journal Article 2025 12 29 Introduction: Marketing margin, defined as the price gap between the end-consumer and the producer, is influenced by shifts in supply and demand functions across various market levels and their respective price elasticities. Consequently, any exogenous shock capable of shifting supply and demand at different stages of the market chain will affect the marketing margin. Over recent years, Iran’s agricultural and food markets have been significantly affected by various shocks, including increased energy prices, changes in the preferential exchange rate and the COVID-19 pandemic. Given the potential recurrence of such disturbances, this study aimed at systematically investigating the impact of exogenous shocks (energy prices, COVID-19, and preferential exchange rate changes) on the behavior of milk marketing margins in Iran and evaluating the market’s competitive structure. Methods and Materials: This research employed a system of simultaneous equations approach based on the theoretical framework developed by Gardner (1975) and extended by Piggott et al. (2000) to incorporate non-competitive market conditions. The milk supply chain was conceptualized as a two-stage system comprising three interrelated markets: raw milk at the farm level, marketing services, and the final milk product at the retail level. The model consisted of four structural equations: (1) the retail demand function for milk, (2) the farm supply function for raw milk, (3) the marketing services supply function, and (4) the production technology function combining farm input and marketing services. A Translog functional form was selected for the production function to capture substitution possibilities, while log-log forms were employed for the supply and demand equations. Quarterly data spanning the period from spring 2015 to winter 2022 were utilized. Data sources included the Animal Affairs Support Company, the Central Bank of Iran, and the Economic Modeling and Information Management Office. Prior to estimation, the seasonal unit root test (HEGY test) was conducted to examine the stationarity properties of the variables. The system was estimated using both Two-Stage Least Squares (2SLS) and Three-Stage Least Squares (3SLS) methods. The 3SLS estimator was selected as the preferred approach due to its higher efficiency in estimating simultaneous equation systems by accounting for cross-equation error correlations, thereby yielding more consistent and precise parameter estimates. The model incorporated dummy variables to capture the effects of the COVID-19 pandemic, energy price shocks, and the change in the preferential exchange rate. Market power coefficients were calculated to assess the degree of non-competitiveness at different stages of the marketing chain. Results and Discussion: The empirical findings revealed several important insights. First, the milk marketing chain in Iran deviates significantly from perfect competition. The market power coefficient for the farm-to-retail stage was estimated at 0.20, while the coefficient for the processing-to-retail stage was substantially higher at 0.75. This indicated that processing firms (dairy companies) possessed considerably greater market power and bargaining power compared to primary producers (dairy farmers), creating a structural imbalance in the distribution of market power along the supply chain. Second, the estimated substitution elasticity between the farm input (raw milk) and marketing services was 0.20, confirming limited technical substitutability between these inputs. This low elasticity implies a rigid technical structure in the short term, making the supply chain vulnerable to farm-level supply shocks. Third, regarding the impact of exogenous shocks, rising energy prices exert a positive effect on the marketing margin. The elasticity of the percentage marketing margin with respect to energy price increases was 0.029. Due to the high energy dependency of transportation and logistics within the dairy industry, this shock leads to an increase in marketing costs, thereby expanding the margin. Conversely, the change in the preferential exchange rate has a negative impact on the marketing margin, with an elasticity of -0.0026 for the percentage margin. As a production cost shock, the removal of the preferential exchange rate sharply drives up farm-level prices; given the limited substitution elasticity, this upward pressure on farm prices outpaces retail price adjustments in the short term, thereby compressing the marketing margin. Importantly, due to the statistical insignificance of the COVID-19 pandemic coefficient in the structural estimation, the corresponding elasticity for this shock was not calculated, ensuring that the final interpretations were restricted to statistically robust parameters. Crucially, the calculated shock elasticities were remarkably small in magnitude, indicating a high degree of margin rigidity. This finding suggests that recent retail price surges are rooted in fundamental cost-push factors rather than opportunistic margin expansion by intermediaries. Conclusion and Suggestions: Based on the empirical evidence, direct and mandatory price interventions should be avoided, as margin expansion is not the primary driver of market fluctuations. Instead, policy priorities should focus on empowering upstream actors by strengthening dairy cooperatives to mitigate the structural market power imbalance and enhance farmers’ bargaining position. Furthermore, given the highly limited technical substitution between raw milk and marketing services, ensuring a stable and continuous supply of raw milk is critical to prevent processing disruptions and capacity underutilization. Policies should also aim at enhancing efficiency in logistics and distribution networks to control energy shocks, while gradually reducing exchange rate dependencies and establishing financial risk-management tools to safeguard dairy farmers against production cost volatility. Finally, acknowledging data limitations, future research on the same subject could utilize provincial panel data to capture regional dynamics for decentralized policy-making. هدف پژوهش حاضر بررسی نظام‏مند اثر تکانه‌های برون‌زا (شامل افزایش قیمت حامل‌های انرژی، همه‌گیری کووید-۱۹ و تغییر در نرخ ارز ترجیحی) بر رفتار حاشیه بازاریابی شیر در ایران و ارزیابی ساختار رقابتی بازار بود. با توجه به وجود شکاف مصرف سرانه شیر در کشور و کافی نبودن مدل‌های تک‌معادله‌ای در تحلیل بازارهای هم‏زمان، در پژوهش حاضر، ضرورت رویکرد نظام‏مند در تحلیل روابط پیچیده عرضه و تقاضا مطرح و بدین منظور، از یک مدل نظام‏مند معادلات هم‏زمان با لحاظ شرایط غیررقابتی و با استفاده از داده‌های فصلی برای دوره زمانی ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۱ استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که ساختار بازاریابی شیر فاقد رقابت کامل بوده و قدرت بازاری بنگاه‌های فرآوری بیش از دامداران است. تحلیل کشش‌های حاشیه بازاریابی حاکی از آن بود که افزایش قیمت حامل‌های انرژی اثر مثبت و تغییر نرخ ارز ترجیحی اثر منفی بر شاخص‌های حاشیه بازاریابی دارند، گرچه بر اساس کشش‌های برآوردی، اندازه مقداری این اثرات بسیار محدود و ناچیز است. شایان ذکر است که با توجه به عدم معنی‌داری آماری ضریب همه‌گیری کووید-۱۹ در برآورد ساختاری، کشش مربوط بدین تکانه محاسبه نشد تا اطمینان حاصل شود که تفسیرهای نهایی صرفاً بر پایه پارامترهای آماری استوار است. اثر محدود تکانه‌ها بر حاشیه بازاریابی نشان داد که در این بازار، سیاست‌گذاری باید به‏جای مداخلات قیمتی پیش‌بینی‌نشده، بر شناسایی عوامل بنیادین هزینه‌ای استوار باشد تا از اختلال در نظام عرضه جلوگیری شود. بر اساس یافته‌های مدل، پیشنهاد می‌شود که سیاست‌های توانمندسازی حلقه‌های بالادستی زنجیره از طریق تقویت تعاونی‌های تولیدی برای تعدیل اثر قدرت بازاری صنایع فرآوری در اولویت قرار گیرد. همچنین، با توجه به کشش جانشینی محدود بین نهاده مزرعه و خدمات بازاریابی، ضرورت دارد که سیاست‌گذاری‌ها بر حفظ پایداری تأمین شیر خام و بهینه‌سازی بهره‌وری در شبکه‌های توزیع و پشتیبانی (برای مهار اثر تکانه‌های انرژی) متمرکز شود. علاوه بر این، کاهش تدریجی وابستگی زنجیره به ارز ترجیحی و ایجاد ابزارهای مدیریت مخاطره برای حمایت از تولیدکنندگان در برابر نوسان‌‏های هزینه‌ای پیشنهاد می‌شود.

http://aead.agri-peri.ac.ir/article_132446_b76dbcdb50233a9ac2503749fd0037a5.pdf

موسسه پژوهش های برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی اقتصاد کشاورزی و توسعه 1022-4211 34 2 2026 08 23 The Effect of Monetary Policies on Household Food Consumption Composition in Iran: A Caloric Share Analysis اثر سیاست‌های پولی بر الگوی مصرف مواد غذایی خانوارها در ایران: تحلیل سهم کالری 132451 10.30490/aead.2026.367595.1721 FA الناز دهقان دانشجوی دکتری اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. پرویز رستم زاده دانشیار گروه اقتصاد، دانشکدة اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0003-2783-1552 ابراهیم هادیان استاد، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. زهرا دهقان شبانی دانشیار، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. 0000-0002-1019-4983 Journal Article 2026 01 06 Introduction: Food security has become one of the most critical challenges in contemporary economic and social development. Defined as the availability of sufficient, safe, and nutritious food for all individuals at all times, the food security is closely connected to health, social stability, and sustainable growth. In Iran, despite the country’s significant agricultural resources and ecological diversity, the combined effects of climate change, international sanctions, and domestic macroeconomic instability have raised serious concerns regarding the resilience of food systems. Among the various macroeconomic instruments, monetary policy plays a particularly important role in shaping household access to food. It directly affects the purchasing power of families through inflation and indirectly influences food production, distribution, and pricing structures. Hence, analyzing the interaction between the monetary policy and household dietary patterns provides valuable insights into the broader nexus of economic stability and social welfare. This study aimed at providing a comprehensive examination of how the monetary policy would influence the food security among Iranian households, with an emphasis on caloric intake derived from distinct food groups. Unlike the previous research often relying on aggregate food price indices or overall calorie consumption, this investigation disaggregated the food groups to reveal nuanced substitution and complementarity effects within the household consumption basket. Focusing on both urban and rural areas over a long-time horizon (2004-2022), the research highlighted the heterogeneity of responses across regions and income groups. This pioneering perspective enabled the identification of hidden vulnerabilities in the food system, clarified the channels through which monetary shocks were transmitted to household nutrition, and provided an evidence-based foundation for policy design aimed at reducing the adverse impacts of inflationary pressures on food consumption and dietary quality. Methodology: The study employed the panel data covering thirty provinces of Iran over a nineteen-year period (2004-2022). Household income-expenditure surveys were used to extract consumption data for 168 food items, which were then classified into fourteen major food groups. Caloric values were calculated using a matrix of nutritional composition, enabling the estimation of per capita daily caloric intake across regions and years. To capture the influence of monetary policy, the study used money supply (liquidity) as the key policy indicator, complemented by household real income and group-specific food price indices. Interaction terms between liquidity, income, and prices were also included to assess indirect and non-linear transmission mechanism. Given the structure of the dataset and the possibility of cross-equation correlation, the analysis was conducted using the Seemingly Unrelated Regression (SUR) model. This econometric approach allows the simultaneous estimation of multiple equations, each representing the share of calories derived from one of the fourteen food groups. By accounting for correlated error terms, SUR provides more efficient and reliable estimates compared to separate regressions. Stationarity tests confirmed the suitability of the log-linear specification. Model estimation was implemented with Feasible Generalized Least Squares (FGLS), and diagnostic checks, including the Breusch-Pagan test, verified the existence of cross-sectional dependence among equations, justifying the methodological choice. This rigorous framework ensures that the findings accurately capture both the direct and interaction effects of monetary policy on the household food consumption patterns. Results and Discussion: The study results indicated that the monetary policy exerted significant and multifaceted effects on the household food consumption. In both rural and urban areas, expansionary monetary policies, reflected in the growth of liquidity, tended to alter the composition of calorie intake rather than the overall caloric level. In rural regions, rising liquidity, coupled with relative price adjustments, led to a greater reliance on essential and lower-cost food groups such as cereals. Simultaneously, there was a contraction in the consumption of higher-value items like meat and dairy. The findings also suggested that the income gained in rural areas would not necessarily translate into improved dietary diversity; instead, they often would reduce the share of certain protein-rich items, signaling substitution toward foods perceived as more affordable or accessible under inflationary conditions. In urban areas, the dynamics were more complex. Calorie shares from cereals, oils, and low-cost items declined when inflationary pressures increased, whereas substitution effects shifted consumption toward or away from specific protein or plant-based items depending on relative price changes. For instance, poultry and fish exhibited notable substitution patterns with red meat, fruits, and vegetables. Meanwhile, dairy consumption in urban households demonstrated heightened sensitivity to liquidity-induced price fluctuations, reflecting its role as a semi-essential but inflation-prone food group. Overall, the evidence revealed that the monetary policy not only changed the quantity of calories but also reshaped their nutritional quality, with potential long-term implications for public health and food security. Conclusion and Suggestions: The analysis underscored the importance of monetary policy as a determinant of food security, particularly in contexts characterized by high inflation and economic volatility. In rural areas, where dietary options were narrower, expansionary monetary policy amplified reliance on cereals and reduced dietary diversity, thus reinforcing nutritional vulnerability. In contrast, the urban households exhibited greater flexibility in consumption patterns, but their sensitivity to inflationary shocks was pronounced, especially for protein-rich and nutrient-dense foods. This divergence highlighted the need for regionally tailored strategies in policy design. Moreover, the results confirmed that while overall caloric adequacy might not be severely threatened, the quality and balance of diets were compromised by inflationary monetary dynamics, raising concerns about hidden hunger and micronutrient deficiencies. The study concluded that the monetary policy must be integrated into the food security strategies. Stabilizing liquidity growth and controlling inflation are crucial to preserving both the affordability and diversity of household diets. Policy recommendations include enhancing targeted subsidies for essential nutrient-rich foods, expanding low-interest credit facilities for agricultural producers, and implementing distribution mechanisms that buffer households against food price volatility. In addition, educational programs on nutritional awareness can help families make healthier choices under budget constraints. By recognizing the intricate linkages between macroeconomic management and household nutrition, this research provides a foundation for designing policies that simultaneously pursue price stability, economic development, and the protection of food security. در اقتصاد ایران، سیاست‌های پولی از طریق افزایش نقدینگی و تورم می‌توانند با تغییر ترکیب مصرف مواد غذایی خانوارها، کیفیت تغذیه را کاهش دهند، موضوعی که تاکنون کمتر به‌صورت تجربی و در سطح گروه‌های غذایی بررسی شده است. از این‏رو، در پژوهش حاضر، به تحلیل اثر سیاست‌های پولی بر سهم کالری دریافتی از چهارده گروه غذایی در مناطق شهری و روستایی ایران پرداخته و رابطة نقدینگی، قیمت مواد غذایی و درآمد واقعی با مصرف مواد غذایی بررسی شد. بدین منظور، داده‌های پانل سی استان ایران طی دوره ۱۴۰۱–۱۳۸۳ مورد استفاده قرار گرفت و الگوی رگرسیون به‌ظاهر نامرتبط (SUR) برای برآورد هم‌زمان معادلات گروه‌های غذایی و لحاظ همبستگی مقطعی خطاها به‌کار گرفته شد. نتایج پژوهش نشان داد که افزایش نقدینگی، چه مستقیم و چه از طریق اثرات تعاملی با قیمت‌ها و درآمد واقعی، سهم کالری گروه‌های غذایی را به‌گونه‏‌ای معنی‌‏دار تغییر می‌دهد؛ همچنین، در مناطق شهری، افزایش نقدینگی به کاهش سهم کالری گروه‌های مغذی مانند لبنیات و گوشت‌ها و افزایش سهم کالری اقلام ارزان‌تر و پرکالری مانند غلات، روغن‌ها و شیرینی‌ها می‌‏انجامد؛ در مناطق روستایی نیز سیاست‌های پولی، با کاهش درآمد واقعی و تغییر قیمت‌های نسبی، سهم کالری غلات و حبوبات را افزایش و مصرف گروه‌های پروتئینی و لبنی را کاهش می‏‌دهد. به‌طور کلی، یافته‌های پژوهش نشان داد که سیاست‌های پولی می‌توانند حتی بدون کاهش کل کالری دریافتی، با انتقال ترکیب سبد غذایی به سمت کالری کم‌کیفیت، امنیت غذایی خانوارها را تهدید کنند. این نتایج نشان می‌دهد که سیاست‌های پولی انبساطی، از طریق کاهش سهم کالری گروه‌های مغذی مانند گوشت، لبنیات، میوه و سبزی و افزایش وابستگی به اقلام ارزان‌تر مانند غلات و روغن‌ها، تنوع غذایی و کیفیت رژیم غذایی خانوارها را تضعیف می‌کنند. از این‌رو، طراحی مداخلات هدفمند منطقه‌محور شامل یارانه‌های اختصاصی برای گروه‌های غذایی حساس، سیاست‌های تثبیت قیمت و برنامه‌های آموزش تغذیه، برای جلوگیری از امنیت غذایی پنهان و حفظ سلامت عمومی ضروری است.

http://aead.agri-peri.ac.ir/article_132451_e75ea4d3fce93464257edc9a0c641e63.pdf

موسسه پژوهش های برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی اقتصاد کشاورزی و توسعه 1022-4211 34 2 2026 08 23 Application of the Social Welfare Approach to Optimal Potato Pricing in Tehran Municipality Fruit and Vegetable Markets کاربرد رویکرد رفاه اجتماعی در تعیین قیمت بهینه سیب ‌زمینی در بازارها و میادین میوه و تره‌ بار شهر تهران 132457 10.30490/aead.2026.367612.1727 FA سیده سمانه عباس میری کارشناس پژوهشی مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران و دانش‌آموخته دکترای اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0009-0007-9431-1027 حامد نجفی علمدارلو دانشیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-5842-7512 ایمان رادی‌پور دانش‌آموخته مقطع دکتری مهندسی اقتصاد کشاورزی – بازاریابی محصولات کشاورزی 0000-0001-9283-7235 Journal Article 2026 02 16 The price of a good or service is one of the most important economics variables, playing a decisive role in the decision-making of consumers and producers. Accordingly, governments and public institutions intervene in the pricing of certain goods and services in order to regulate markets, prevent excessive price fluctuations, and enhance consumer welfare. Given that the Management of Fruit and Vegetables Organization, as a public institution, intervenes in the pricing process to ensure citizens’ access to healthy and affordable products, examining the welfare implications of such interventions is of considerable importance.In this study, focusing on potato pricing in Management of Fruit and Vegetables Organization, an optimization framework based on a social welfare function is employed to examine optimal selling prices under different inventory levels and to assess the resulting social welfare effects of the intervention by the Management of Fruit and Vegetables Organization.The results indicate that increasing the weight assigned to consumer surplus in the social welfare function leads to lower optimal selling prices, reflecting the policymaker’s preference for enhancing consumer access to essential food commodities. However, the findings also reveal that once the weight on consumer surplus exceeds a certain threshold, further price reductions do not generate a significant increase in social welfare, and the pricing system converges to a “welfare-based floor price.”it is suggested that the marketplace organization use social welfare–based pricing as an active market-regulation tool. This would allow marketplaces to maintain their price advantage relative to the city while achieving higher welfare efficiency قیمت هر کالا یا خدمت یکی از مهم‌ترین متغیرهای اقتصادی است که نقش تعیین‌کننده‌ای در تصمیم‌گیری مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان دارد. از این رو، دولت‌ها و نهادهای عمومی به‌منظور تنظیم بازار و ارتقاء رفاه مصرف‌کنندگان، اقدام به قیمت‌گذاری برخی کالاها و خدمات می‌کنند. از آنجا که سازمان مدیریت میادین میوه و تره‌بار به عنوان یک نهاد عمومی در جهت دسترسی شهروندان به محصولات سالم و ارزان قیمت، در فرآیند تعیین قیمت محصولات مداخله می‌کند، بررسی پیامدهای رفاهی این مداخلات از اهمیت بالایی برخوردار است. در این مطالعه با تمرکز بر قیمت‌گذاری سیب‌زمینی در میادین میوه و تره‌بار و با استفاده از یک مدل بهینه‌یابی مبتنی بر تابع رفاه اجتماعی و با کمک داده‌های هفتگی (هفته اول اردیبهشت 1404 تا هفته آخر آبان 1404)، تلاش شده است که میزان قیمت بهینه فروش در موجودی‌های مختلف سیب‌زمینی و میزان رفاه اجتماعی حاصل از دخالت سازمان میادین را مورد بررسی قرار گیرد. نتایج نشان می‌دهد افزایش وزن مازاد مصرف‌کننده در تابع رفاه اجتماعی، به کاهش قیمت‌های بهینه فروش منجر می‌شود که بیانگر اولویت‌دهی سیاست‌گذار به افزایش دسترسی مصرف‌کنندگان به کالاهای اساسی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که پس از عبور وزن مازاد مصرف‌کننده در تابع رفاه اجتماعی از سطح آستانه، کاهش بیشتر قیمت‌ها منجر به افزایش معنی‌دار رفاه اجتماعی نمی‌شود و نظام قیمت‌گذاری به یک «قیمت کف رفاهی» می‌رسد. با توجه به یافته‌ها، پیشنهاد می‌شود که سیاست‌گذار به‌جای تأکید افراطی بر حمایت قیمتی، از یک وزن رفاهی بهینه استفاده کند. این رویکرد ضمن بهبود معنادار رفاه اجتماعی، پایداری درآمدی غرفه‌داران را نیز حفظ خواهد کرد.

موسسه پژوهش های برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی اقتصاد کشاورزی و توسعه 1022-4211 34 2 2026 08 23 Investigating the Relationship Between Environmental Hazards and the Human Development Index: Comparative Study of Developed Countries, Net Food Exporters, and Net Food Importers بررسی رابطه میان مخاطرات زیست‌محیطی و شاخص توسعه انسانی: مطالعه تطبیقی کشورهای توسعه‌یافته، صادرکننده خالص و واردکننده خالص مواد غذایی 132456 10.30490/aead.2026.367639.1735 FA کامران نوابی زند گروه اقتصاد، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0009-0007-3376-9675 مرجان دامن کشیده گروه اقتصاد، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0000-0002-2671-9588 رویا سیفی پور گروه اقتصاد، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0000-0001-5311-0391 امیررضا کیقبادی گروه مدیریت صنعتی ، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0000-0002-1771-7257 Journal Article 2026 04 27 This study examines the relationship between environmental risks and the growth rate of the Human Development Index (HDI) across 41 selected developed countries over the 2010–2019 period. To account for structural differences in food trade, the sample is divided into net food-exporting and net food-importing countries. The model is estimated using Panel Generalized Least Squares (PGLS) with Panel-Corrected Standard Errors (PCSE). The results indicate that higher growth in the disease burden attributable to climate-related hazards (high and low temperatures) and environmental pollution (ambient particulate matter and ozone) is significantly associated with lower HDI growth. Likewise, the growth of welfare costs associated with premature deaths shows a significant negative association with HDI growth, with stronger effects observed in net food-exporting countries than in net food-importing countries, and in importers than in the full sample. In contrast, the adverse association between the disease burden and HDI growth is strongest for the full sample of developed countries, followed by net food exporters and net food importers, suggesting heterogeneous transmission mechanisms across different economic structures. Overall, the findings indicate that the relationship between environmental risks and human development depends on countries' structural characteristics, institutional capacity, and position in food trade. Therefore, recycling environmental tax revenues, promoting low-carbon technologies, strengthening health systems, implementing early-warning systems, supporting climate-resilient agriculture in exporting countries, and diversifying food supply sources in importing countries may enhance the resilience of human development to climate and environmental shocks. این پژوهش با هدف تحلیل پیوند میان مخاطرات زیست‌محیطی و نرخ رشد شاخص توسعه انسانی (HDI) در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۹ برای ۴۱ کشور منتخب انجام شده است. با توجه به نقش ساختار تجاری مواد غذایی در انتقال آثار شوک‌های محیطی، کشورها به دو گروه صادرکننده و واردکننده خالص مواد غذایی تفکیک شدند. برآورد مدل با استفاده از روش حداقل مربعات تعمیم‌یافته پانلی و تصحیح خطاهای استاندارد پانلی انجام شد. طبق نتایج نرخ رشد بار بیماری ناشی از بلایای طبیعی (گرما و سرمای شدید) و آلودگی محیط‌زیست (ذرات معلق و ازن محیطی)، به‌طور معناداری با کاهش نرخ رشد شاخص توسعه انسانی همراه است. همچنین، نرخ رشد هزینه‌های رفاهی ناشی از مرگ‌های زودرس نیز اثر منفی و معناداری بر نرخ رشد HDI دارد که شدت آن در کشورهای صادرکننده خالص مواد غذایی بیشتر از واردکنندگان و در واردکنندگان بیش از کل کشورهای مورد بررسی است. در مقابل، اثر منفی نرخ رشد بار بیماری در کل کشورهای توسعه‌یافته شدیدتر از کشورهای صادرکننده و در کشورهای صادرکننده بیشتر از کشورهای واردکننده برآورد شد که بیانگر تفاوت سازوکارهای انتقال شوک‌های سلامت در ساختارهای اقتصادی مختلف است. طبق یافته ها شدت اثر مخاطرات زیست‌محیطی بر توسعه انسانی به ویژگی‌های ساختاری، نهادی و جایگاه کشورها در تجارت مواد غذایی وابسته است. ازاین‌رو، بازچرخانی درآمدهای حاصل از مالیات‌های زیست‌محیطی، توسعه فناوری‌های کم‌کربن، تقویت نظام سلامت، استقرار سامانه‌های هشدار سریع، انطباق‌سازی کشاورزی در کشورهای صادرکننده و تنوع‌بخشی به مبادی تأمین غذا در کشورهای واردکننده می‌تواند تاب‌آوری توسعه انسانی را در برابر شوک‌های اقلیمی و زیست‌محیطی افزایش دهد.

موسسه پژوهش های برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی اقتصاد کشاورزی و توسعه 1022-4211 34 2 2026 08 23 Examining the Position of "Rural" in Iran's Seventh Development Plan بررسی جایگاه «روستا» در برنامه هفتم پیشرفت ایران 132459 10.30490/aead.2026.367649.1738 FA فاطمه احمدی مؤسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی، تهران، ایران 0009-0000-8465-3508 عبدالصمد پناد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه خوارزمی تهران، ایران. سعید نصیری زارع گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه خوارزمی تهران، ایران. 0000-0003-3709-9289 Journal Article 2026 05 05 Despite the implementation of numerous development programs before and after the Islamic Revolution in Iran, rural areas continue to face many challenges. The Seventh Development Program (1403-1407), which is now in its middle years of implementation, provides an opportunity to address it in a deep and exploratory manner. Accordingly, the research identified legal articles related to the issue of "village" in the Seventh Program, explaining the actors and legal provisions. The research was mixed and based on the social network analysis approach. Information was obtained after examining 120 legal articles using MAXQDA and in the form of a self-interaction matrix in Ravar Matrix. Ucinet, Gephi, and network analysis indicators were used for analysis. The findings show that the governance structure in the program is centered on the government and the network of institutional relationships follows a centralized pattern. In contrast, the village councils and Islamic councils, despite their direct connection with the rural community, have a weaker position in the network. Also, the main programs for rural areas are mainly focused on developing the national information network, promoting social health, and protecting and utilizing natural resources. While the agricultural sector, despite its fundamental role in rural development, is mostly presented in the form of general goals. This shows that achieving rural development goals requires strengthening the position of local actors and improving coordination between responsible institutions in the program. In general, the research was conducted using a network analysis approach. This approach can provide a basis for reviewing policymaking and increasing the coherence of rural development programs in the future. با وجود انجام برنامه‌های متعدد توسعه قبل و پس از انقلاب اسلامی در ایران، کماکان مناطق روستایی با چالش‌های بسیاری روبرو هستند. برنامه هفتم پیشرفت (1407- 1403) که اکنون در سال‌های اجرای میانی خود بوده، امکانی را فراهم می‌کند تا به صورتی عمیق و اکتشافی به آن پرداخته بشود. برهمین اساس، پژوهش با شناسایی ماده‌های قانونی مرتبط با موضوع «روستا» در برنامه هفتم، به تبیین کنشگران و احکام قانونی پرداخت. پژوهش آمیخته و برپایه رویکرد تحلیل شبکه‌های اجتماعی قرار داشت. اطلاعات پس از بررسی 120 ماده قانونی با استفاده از MAXQDA و به صورت ماتریس خودتعاملی در Ravar Matrix به دست آمد. جهت تحلیل از Ucinet، Gephi و شاخص‌های تحلیل شبکه استفاده شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که ساختار حکمرانی در برنامه بر محوریت دولت بوده و شبکه روابط نهادی از الگوی متمرکز پیروی می‌کند. در مقابل، دهیاری‌ها و شوراهای اسلامی، با وجود ارتباط مستقیم با جامعه روستایی، از جایگاه ضعیف‌تری در شبکه دارند. همچنین، برنامه‌های اصلی برای مناطق روستایی، عمدتاً بر توسعه شبکه ملی اطلاعات، ارتقای سلامت اجتماعی و حفاظت و بهره‌وری از منابع طبیعی قرار دارد. این در حالی است که بخش کشاورزی، به‌رغم نقش بنیادین خود در توسعه روستایی، بیشتر در قالب اهداف کلی مطرح شده است. این نشان می‌دهد که تحقق اهداف توسعه روستایی مستلزم تقویت جایگاه کنشگران محلی و ارتقای هماهنگی میان نهادهای مسئول در برنامه است. به طور کلی پژوهش با رویکرد تحلیل شبکه به بررسی پرداخت. این رویکرد می‌تواند مبنایی برای بازنگری در سیاست‌گذاری و افزایش انسجام برنامه‌های توسعه روستایی در آینده فراهم آورد.

موسسه پژوهش های برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی اقتصاد کشاورزی و توسعه 1022-4211 34 2 2026 08 23 Developing a Cropping Pattern under Reduction in Water Availability According to Farmers' Risk Preferences (Case Study of Major Crops in Nazarabad County) تدوین الگوی کشت در شرایط کم‌آبی با توجه به ترجیحات ریسکی کشاورزان (مطالعه موردی محصولات عمده زراعی شهرستان نظرآباد) 132460 10.30490/aead.2026.367635.1733 FA فاطمه میرمحمدی دانش آموخته کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری فاطمه کشیری کلائی استادیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری 0000-0003-4439-5051 سمیه شیرزادی لسکوکلایه استادیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری 0000-0002-9084-4965 Journal Article 2026 04 15 Introduction: Activity in the agricultural sector is accompanied by risk and uncertainty due to natural hazards, price fluctuations in the market, and the behavior of farmers themselves, which causes farmers to face risks and uncertainty about future income in the decision-making process for input consumption and production. This shows the importance of paying attention to risk in agricultural planning. On the other hand, in many countries, including Iran, water shortage is one of the main challenges for the government. Especially since in Iran, about 90 percent of water resources are consumed in the agricultural sector. Water shortages and droughts have caused countries suffering from water shortages to face problems and crises. The importance of this issue has led researchers to pay great attention to this issue. The adaptation strategies that farmers use when dealing with drought are defined in two parts: risk and crisis management. To deal with this phenomenon and reduce damage, farmers are required to adopt appropriate strategies. Today, changing farmers' cultivation patterns and using water resources and plant diversity at different levels in pastures are among the basic strategies that most experts emphasize to deal with drought. Given that the selected cultivation pattern of farmers is affected by their degree of risk aversion; therefore, when faced with conditions such as water shortage, in order to use water optimally, a cultivation pattern appropriate to their risk aversion should be proposed in order to facilitate its acceptance. Therefore, in this study, using a quadratic risk programming model, optimal cultivation patterns based on the degree of risk aversion of farmers have been determined for agricultural lands in Nazarabad County under conditions of water access restrictions in water shortage conditions. Materials and Method: There are various methods for decision-making and development of cropping patterns under risk conditions, one of which is quadratic risk programming model. This model deals with maximizing expected returns and minimizing risk. In the present study, the objective function of the used model was minimizing the risk of profit. The constraints of the model included achieving the expected profit and constraints on water, land, and capital inputs. It should be noted that to calculate the expected profit, a model was first solved with the aim of maximizing profit with respect to input constraints, and the maximum profit obtained from it was multiplied by a factor of 0.95, 0.9, and 0.85 . This means that farmers were considered who were willing to give up 5, 10 and 15 percent of the maximum achievable profit, respectively, but followed a low-risk cropping pattern. The farmer who gives up 15 percent of his gross profit to reduce risk is more risk-averse than the other two farmers. The products studied included major cultivated irrigated crops such as wheat, barley, rapeseed, cucumber, tomato, potato, and onion. The required information included the amount of water consumption per hectare, the capital required per hectare, the current cultivation levels, the price of the products, and the yield of the products. It was collected by referring to the Agricultural Jihad Center of the studied region and also the website of the Ministry of Agricultural Jihad for the 2021-2022 crop year. Finally, the results were estimated using GAMS software. Results and discussion: Based on the results, with a 5% reduction in water availability and the presence of farmers with low risk aversion, it is suggested that barley cultivation would be reduced by 42% compared to the current cropping pattern; but in contrast, the cultivation of wheat, cucumber, potato, and rapeseed should be increased, for example, the area of potato cultivation should be changed from 5 hectares to 50 hectares and the area of cucumber cultivation should be changed from 8 hectares to 111 hectares. In the proposed cultivation pattern, the share of rapeseed and wheat cultivation has also increased by about 1 and 21 percent, respectively. Also, under conditions of a 10% reduction in water availability, increased risk aversion has led to a decrease in the share of wheat cultivation and an increase in the area of barley and rapeseed cultivation. On the other hand, under higher risk aversion, a greater decrease in water availability has led to a decrease in the share of cucumber and wheat cultivation, and in contrast, the share of barley cultivation has increased. The results have shown that the reduction in water availability, along with the level of risk aversion of farmers, has had an effect on the total land used, so that with a 5% reduction in water availability, in conditions of low risk aversion, the total amount of land used has decreased by about 8% compared to the current cultivation pattern, while in higher risk aversions, compared to low risk aversion, the total cultivation area has faced little change. In other words, cropping pattern management for farmers with a high degree of risk aversion has caused the total amount of cultivated land to not change much even in conditions of further reduction in water availability. Along with the change in cropping pattern, the amount of profit and risk of the cropping pattern has also changed. However, in the scenarios studied, the percentage of risk reduction has always been greater than the percentage of profit reduction. Conclusion and Suggestions: Based on the results in different risk aversion scenarios, the proposed cropping pattern has changed compared to the current cropping pattern in such a way that with increasing drought and consequently decreasing water availability, in order to reduce risk, it is necessary for farmer with higher risk aversion to reduce the level of cucumber cultivation, and conversely, the level of cultivation of crops such as rapeseed should be increased. Also, based on the study results, although reducing water availability saves water consumption, it also reduces farmers' profits. Therefore, in order to encourage farmers to implement the proposed cultivation patterns and compensate for the reduction in farmers' profits, it is suggested that solutions such as providing a suitable market for selling products, purchasing at a guaranteed price, and providing facilities to farmers be considered. بخش کشاورزی بزرگترین مصرف‌کننده آب به‌شمار می‌رود که با توجه به کم‌آبی‌های سال‌های اخیر، برنامه‌ریزی برای کشت محصولات سازگار با این شرایط، ضروری به نظر می‌رسد. اما علاوه بر محدودیت استفاده از نهاده‌هایی همچون آب، یکی از عوامل اثرگذار بر تصمیمات کشاورزان در انتخاب الگوی کشت، ترجیحات ریسکی آن‌ها می‌باشد. لذا در این مطالعه با استفاده از مدل ریسکی درجه دوم، الگوی کشت مناسب در شرایط کم‌آبی و ترجیحات ریسکی کشاورزان در شهرستان نظر آباد ارائه شده است. اطلاعات مورد نیاز مربوط به سال زراعی 1401- 1400 بوده که از طریق مراجعه به مرکز جهاد کشاورزی منطقه مورد مطالعه و سایت وزارت جهاد کشاورزی جمع آوری شده است. نتایج حاکی از آن است که در شرایط کاهش 5، 10 و 15 درصدی موجودی آب، با اعمال سناریوهای ریسک‌گریزی پایین، متوسط و بالا، الگوی کشت، میزان مصرف آب و ریسک نسبت به الگوی فعلی تغییر نموده است به گونه‌ای که با کاهش 15 موجودی آب در سناریوی ریسک‌گریزی بالا، به منظور کاهش ریسک بهتر است سطح کشت سطح کشت محصول خیار، گندم و جو نسبت به الگوی فعلی به ترتیب حدود 80، 28 و 5 درصد کاهش یابد و در مقابل محصولی مانند کلزا حدود 80 درصد و سیب زمینی 10 برابر افزایش یابند. بر مبنای نتایج تحقیق، در سناریوی ریسک‌گریزی بالا، با کاهش 15 درصدی موجودی آب، میزان صرفه‌جویی آب حدود 18 درصد محاسبه شده است و میزان ریسک حدود 33 درصد کاهش یافته است و در مقابل، میزان سود هم حدود 25 درصد کاهش یافته است.

موسسه پژوهش های برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی اقتصاد کشاورزی و توسعه 1022-4211 34 2 2026 08 23 Strategic Analysis of Iran’s Honey Supply Chain Readiness for Artificial Intelligence Adoption: A SWOT Approach تحلیل راهبردی آمادگی زنجیره تأمین عسل ایران برای به کارگیری هوش مصنوعی با استفاده از مدل SWOT 132461 10.30490/aead.2026.367707.1754 FA سیده نرگس موسویان گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. فواد عشقی گروه آموزشی اقتصاد، دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران. 0000-0002-5763-1917 سید مجتبی مجاوریان گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. 0000-0003-4821-1539 طاهره رنجبر ملکشاه گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. Journal Article 2026 07 04 The honey supply chain plays a strategic role in the agricultural sector due to its economic, nutritional, and environmental importance, as well as its direct contribution to food security. Despite Iran’s substantial potential in producing honey and other bee-derived products, this supply chain faces several challenges, including inadequate standardization, adulteration, colony diseases, climate dependence, weak marketing, technological limitations, and declining consumer trust. Therefore, this study aimed to conduct a strategic feasibility assessment of applying artificial intelligence in Iran’s honey supply chain. This applied study used a descriptive–analytical methodology. The required data were collected in 2025 through a review of the relevant literature, expert interviews, and questionnaires. The statistical population included experts and specialists in beekeeping and the honey supply chain, from whom 20 participants were selected using purposive sampling. Data were analyzed using the SWOT framework and Internal and External Factor Evaluation matrices. The results showed that the Internal Factor Evaluation Matrix score was 2.22, while the External Factor Evaluation Matrix score was 2.15. Accordingly, Iran’s honey supply chain was placed in the WT strategic quadrant. This finding indicates that, before the widespread implementation of artificial intelligence, the supply chain needs to reduce internal weaknesses and mitigate external threats. Therefore, artificial intelligence should be adopted gradually, problem-oriented, and infrastructure-based, particularly in digital apiary registration, disease monitoring, climate early-warning systems, honey authenticity traceability, quality control, and digital training for beekeepers. زنجیره تأمین عسل به‌دلیل نقش اقتصادی، تغذیه‌ای، زیست‌محیطی و ارتباط مستقیم با امنیت غذایی، از جایگاه مهمی در بخش کشاورزی برخوردار است. با وجود ظرفیت‌های قابل توجه ایران در تولید عسل و فرآورده‌های جانبی زنبور عسل، این زنجیره با چالش‌هایی مانند ضعف استانداردسازی، تقلب، بیماری‌های کلنی، وابستگی به شرایط اقلیمی، ضعف بازاریابی، محدودیت فناوری و بی‌اعتمادی مصرف‌کننده مواجه است. از این‌رو، پژوهش حاضر با هدف تحلیل راهبردی آمادگی زنجیره تأمین عسل ایران برای به‌کارگیری هوش مصنوعی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی ـ تحلیلی است. داده‌های مورد نیاز از طریق مرور ادبیات موضوع، مصاحبه با خبرگان و پرسشنامه در سال 1404 گردآوری شد. جامعه آماری شامل خبرگان و متخصصان حوزه زنبورداری و زنجیره تأمین عسل بود که ۲۰ نفر از آنان به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. برای تحلیل داده‌ها از مدل SWOT و ماتریس‌های ارزیابی عوامل داخلی و خارجی استفاده شد. نتایج نشان داد که امتیاز ماتریس عوامل داخلی برابر با 22/2 و امتیاز ماتریس عوامل خارجی برابر با 15/2 است. بنابراین، زنجیره تأمین عسل در وضعیت تدافعی (WT) قرار دارد. این یافته نشان داد که زنجیره در وضعیت فعلی، پیش از استقرار گسترده هوش مصنوعی، نیازمند کاهش ضعف‌های داخلی و کنترل تهدیدهای بیرونی است. بر این اساس، به‌کارگیری هوش مصنوعی باید به‌صورت تدریجی، مسئله‌محور و زیرساختی، در حوزه‌هایی مانند ثبت دیجیتال زنبورستان‌ها، پایش بیماری، هشدار اقلیمی، رهگیری اصالت عسل، کنترل کیفیت و آموزش دیجیتال زنبورداران دنبال شود.