اقتصاد کشاورزی و توسعه

اقتصاد کشاورزی و توسعه

اندازه گیری آثار مداخله دولت در قیمتگذاری محصولات دامی: بررسی موردی گوشت مرغ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
10.30490/aead.2002.132285
چکیده
مداخله دولت در قیمتگذاری کالاهای کشاورزی از سیاست های رایج بیشتر کشورهای در حال توسعه در دهه اخیر بوده است. این سیاست ها دامنه وسیعی از مداخلات را در بر می گیرد که برخی مستقیم و برخی غیر مستقیم قیمت کالاها و نهاده های کشاورزی را تحت تأثیر قرار می دهد. از جمله مهمترین این سیاست ها می توان به کنترل قیمت های تولید کننده و یا مصرف کننده، و یا وضع مالیات و یارانه بر روی یک یا چند کالا یا نهاده اشاره کرد. در ایران نیز بسیاری از کالاهای کشاورزی و دامی از جمله گوشت مرغ تحت تأثیر این مداخلات قرار داشته اند. این مداخلات بیشتر از طریق کنترل قیمت گوشت مرغ و یا پرداخت یارانه به نهاده های تولید این کالا، بویژه از بیشتری برخوردار می شود( شرکت پشتیبانی امور دام و طیور،۱۳۷۹).
بر اساس آمار FAO در سال ۱۹۹۹ ایران با تولید سالانه بیش از ۷۲۵ هزار تن گوشت مرغ، سیزدهمین کشور تولید کننده گوشت مرغ و تخم مرغ در جهان بوده است. از نظر مصرف سرانه نیز آمارهای وزارت کشاورزی آمریکا در سال ۱۹۹۹ نشان می دهد که میانگین مصرف سرانه تخم مرغ و گوشت مرغ در جهان به ترتیب ۱۴۰ عدد و حدود ۱۳ کیلوگرم بوده است. در میان کشورهای خاور میانه، عربستان سعودی و رژیم اشغالگر قدس به ترتیب یا ۳۴/۷ و ۲۹/۲ کیلو گرم مصرف سرانه سالانه گوشت مرغ بالاترین مقدار و افغانستان با ۰/۷ کیلوگرم کمترین مقدار مصرف سرانه را داشته اند (صنعت مرغداری، ۱۳۷۸)
همچنین براساس آمار وزارت جهاد کشاورزی در سال ۱۹۹۹، میزان مصرف سرانه سالانه گوشت مرغ در ایران حدود ۱۲ کیلوگرم و تخم مرغ ۸ کیلوگرم گزارش شده است که تقریباً برابر میانگین مصرف سرانه جهانی است. در حالی که مصرف سرانه گوشت مرغ در سال ۱۳۵۷ حدود ۵/۵ کیلوگرم و تخم مرغ حدود ۴/۸۸ کیلوگرم بوده که به ترتیب به طور متوسط سالانه و شدی معادل ۵/۷ و ۲/۸ درصد داشته است (شرکت پشتیبانی امور دام و طیور، ۱۳۷۷) از نظر میزان اشتغال آمار سال ۷۶ نشان میدهد که سهم اشتغال مستقیم و غیر مستقیم  زیر بخش دام و طیور (اعم از سنتی و صنعتی بالغ بر ۲/۵ میلیون نفر بوده است (وزارت جهاد سازندگی ۱۳۷۷) از این میزان سهم صنعت مرغداری با در اختیار داشتن مجموعه وسیعی از واحدهای پرورش دهنده مرغ گوشتی تخم گذار با مزارع مرغ لاین اجداد و مادر، صنایع بسته بندی و کارخانه های سازنده لوازم مرغداری و تولید خوراک و داری، ۴۰۰ هزار نفر یعنی حدود ۱۱/۲ درصد از کل شاغلان بخش کشاورزی بوده است صنعت مرغداری ۱۳۷۷). بنابراین محصولات دام و طیور چه از جنبه تأمین پروتئین مورد نیاز و امنیت غذایی و چه از جنبه مهم و جایگاه آن در اقتصاد کشاورزی ایران از اهمیت ویژه ای برخوردارند. لذا لزوم گزینش سیاست های مناسب از جمله سیاست های قیمتگذاری در جهت افزایش کمی و کیف این محصولات اجتناب ناپذیر می نماید قیمتگذاری محصولات کشاورزی و دامی در طول سال های گذشته تحت تأثیر انواع سیاست های مداخله گرانه دولت قرار داشته است. این مداخلات بیشتر از طریق کنترل قیمت ها و با پرداخت یارانه به خود کالا و یا نهاده های مورد استفاده در تولید این کالاها صورت گرفته است. محور اصلی این مقاله نیز اندازه گیری آثار سیاست های مداخله مستقیم دولت در قیمتگذاری محصولات دامی (بررسی موردی گوشت مرغ طی دوره زمانی ۴۸-۱۳۶۱ ) است.

عنوان مقاله English

Measuring the Effects of Government Intervention in the Pricing of Livestock Products: A Case Study of Chicken Meat

نویسندگان English

Mostafa Bastaki
Hossein Sadeq
1.بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران اداره آمار اقتصادی دایره شاخص بهای خرده فروشی کالاها و خدمات مصرفی
2.بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۷۹) اداره آمار اقتصادی، دایره شاخص بهای عمده فروشی کالاها.
3.بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران اداره حسابهای اقتصادی، گزارش اقتصادی و تر از نامه بانک مرکزی سال های مختلف
4.بلا، بالاسا (۱۳۶۸)، استراتژی های توسعه در کشورهای نیمه صنعتی، تحلیلی تطبیق، ترجمه محمد على، على وزارت برنامه و بودجه، مرکز مدارک اقتصادی اجتماعی
5.پیرانی، خسرو (۱۳۷۲) اثر سیاستهای قیمت گندم بر هزینه دولت و اجتماع ، پایان نامه دکتری، دانشگاه تربیت مدرس،
6.چیذری، امیر حسین و جلال سالم (۱۳۷۵)، بررسی سیاست آزادسازی قیمت گوشت مرغ در ایران مقاله ارائه شده در اولین کنفرانس اقتصاد کشاورزی ایران
7.دبلیو ام. کوردن (۱۳۷۱)، تئوری حمایت، ترجمه احمد شاه رکتی دانشگاه علامه طباطبائی
8.رحیمی، عباس (۱۳۷۹) سیاست های حمایت از بخش کشاورزی مطالعه موردی بخش های دام و شیلات کشور.
9.سازمان دامپروری کشور (۱۳۶۴) نگاهی به برنامه ریزی تولید خودکفایی طیور کشور
10.شرکت پشتیبانی امور دام و طیور (۱۳۷۹) دفتر برنامه ریزی ، بودجه و تشکیلات تحلیل بر صنعت مرغداری (گذشته، حال آینده)
11.شرکت پشتیبانی امور دام و طیور دفتر برنامه ریزی بودجه و تشکیلات، گزارش های داخلی در مورد ضریب وابستگی اقلام دان و طیور و مرغ گوشتی و تخمگذار
12.صفوی، راشد (۱۳۷۱) برآورد تابع تقاضای محصولات پروتلیلی، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه علامه طباطبائی
13.ناصری گیری، بهلول (بهمن ۱۳۷۷)، به بهانه طرح آزاد سازی مرغ و تخم مرغ، صنعت مرغداری، شماره ۲۷
14.معز (آذر ۱۳۷۸) بررسی آماری صنعت مرغداری در دنیا، صنعت مرغداری شیارة ۵۲
15.فرزین وش، اسدالله (۱۳۷۲)، مشکل تنظیم ترخ ارز در کشورهای در حال توسعه. مؤسسه تحقیقات پولی و بانکی
16.گمرک جمهوری اسلامی ایران ، سالنامه آمار بازرگانی خارجی کشور سال های مختلف
17.مؤسسه پژوهش ها و مطالعات بازرگانی (۱۳۷۶)، قانون مقررات صادرات و واردات ایران
18.مؤسسه پژوهش های بازرگانی (۱۳۶۱) گزارشی از وضعیت مرغ و تخم مرغ از سری انتشارات کالایی وزارت بازرگانی شماره ۱۳
19.مؤسسه پژوهش های بازرگانی (۱۳۶۷) مرغ و تخم مرغ از سری انتشارات کالایی وزارت بازرگانی شماره ۱۵
20.مرکز آمار ایران، سالنامه آماری سال های مختلف.
21.مرکز آمار ایران نشریات آماری کشتارگاه های دام سال های مختلف
22.مرکز آمار ایران نتایج آمارگیری از هزینه و درآمد خانوار ، سال های مختلف
23.مشیری، سعید (۱۳۶۶)، قیمتگذاری و نتایج اقتصادی آن در ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس
24.وزارت امور اقتصادی و دارایی (۱۳۷۴)، معاونت امور اقتصادی، تخصیص بهینه منابع برای خودکفایی در تأمین گوشت.
25.وزارت جهاد سازندگی (۱۳۷۷) دفتر مطالعات جامع خلاصه وضعیت موجود بخش کشاورزی
26.وزارت جهاد سازندگی (۱۳۷۸) معاونت امور دام مدیریت طرح و بررسی های اقتصادی تحلیلی از برنامه دوم توسعه اقتصادی کشور در زیر بخش دام و طیور
27.وزارت جهاد سازندگی (۱۳۷۷) معاونت امور دام اداره کل طیور، طرح ساماندهی صنعت مرغداری کشور
28.وزارت جهاد سازندگی، معاونت امور دام مدیریت طرح و بررسیهای اقتصادی گزارش های سال های مختلف
29.وزارت کشاورزی (۱۳۷۴) مرکز مطالعات اقتصاد کشاورزی، اقتصاد سیاسی قیمتگذاری محصولات کشاورزی ویراستار ،او کروگر، مترجم سیاوش مدیری.
30.وزارت کشاورزی (۱۳۷۸-۷۹) مؤسسه پژوهش های برنامه ریزی و اقتصاد کشاورزی بررسی هزینه تولید و پیشنهاد قیمت تضمینی خرید محصولات کشاورزی
31.Bahatia, M.S. (1995), Agricultural pricing, marketing and international trade under new economic environment, Indian Journal of Agricultural Economic, Vol.49, No. 3, July-Sept.
32.Balassa, B. (1971), Structure of protection in developing countries, Johns Hopkins University Press, Baltimore.
33.FAO, Production year book, various years.
34.FAO, Trade year book, various years.
35.International Financial Statistics, various years.
36.Krueger, A.O., M. Schiff and A. Valdes (1988), Agriculturali incentives in developing contries, measuring the effect of sectoral and economy wide policies, The World Bank Economic Review, Vol. 2, No 3: 255-271.
37.Krueger, A.O., M. Schiff and A. Valdes (1991), The political economy of agricultural pricing policy, Vol.3, Africa and Mediteranean, World Bank Comparative Study, Johns Hopkins University Press, Baltimore.
38.Noham, Elmahdi (1995). The measuring of agricultural price policy and exchange rate regimes on Egyption agriculture, Ph.D Dissertation, University of Colorado.
39.Prez, Nicostrato Domingo (1995), Commodity price stabilization and trade liberalization, The case of corn and livestock in the Philippines, Ph.D. Dissertation, Virginia State University.
40.Scandizzo, Pasquale (1989), Measure of protection, Methodology economic interpretation and policy relevance, FAO, Rome.
41.Scandizzo, Pasquale and Bruce Colin (1980), Methodologies for measuring agricultural price intervention effects, World Bank Staff Working Paper, No 394.
42.Tolley, G.S., T. Vinod and C.M. Wong (1982), Agricultural price policies and the developing countries, A World Bank Publication, Washington D.C.
43. Valdes, A. and R. Bautistuta (1993). The bias against agriculture: Trade and macro economic policies in developing countries, Sanfranc